Tekstbegrip Nederlands vmbo: zo pak je je examen aan

Examentips

Tekstbegrip Nederlands vmbo: zo pak je je examen aan

Tekstbegrip Nederlands vmbo: zo pak je je examen aan

✎

Sophie

·

8 min lezen

Bij het centraal examen Nederlands vmbo lees je een paar teksten en beantwoord je vragen over het onderwerp, de hoofdgedachte, de verbanden in de tekst en het doel van de schrijver. Wie de vraagtypen kent, signaalwoorden herkent en elke tekst met hetzelfde stappenplan leest, haalt de meeste punten.

Hoe ziet het examen Nederlands vmbo eruit?

Wat er in je examen mag komen, staat in de syllabus Nederlands vmbo 2027 van het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Leesvaardigheid (eindterm NE/K/6) en schrijfvaardigheid (NE/K/7) horen bij het centraal examen in alle leerwegen. De verschillen per leerweg:


Vmbo gl en tl

Vmbo kb

Vmbo bb

Hoe maak je het examen?

Op papier, met een tekstboekje (bijlage), opgaven en een uitwerkbijlage

Digitaal in Facet (kb-flex)

Digitaal in Facet (bb-flex)

Wanneer in 2027?

Vrijdag 14 mei 2027, 13.30–15.30 uur

Op een dag die je school kiest, tussen 1 april en 23 juli 2027

Op een dag die je school kiest, tussen 1 april en 23 juli 2027

Teksten volgens de syllabus

"Wat complexer qua woordenschat, zinsbouw en opbouw"

"Wat meer complex qua woordenschat, zinsbouw en opbouw"

"Eenvoudig qua woordenschat, zinsbouw en opbouw"

Wat moet je kunnen?

Hoofdonderwerp en hoofdgedachte, schrijfdoel en de talige middelen van de schrijver, een samenvatting geven, verbanden benoemen

Hoofdonderwerp en hoofdgedachte, schrijfdoel en de talige middelen van de schrijver, een samenvatting geven, verbanden benoemen

Hoofdonderwerp en hoofdgedachte, verbanden benoemen, een oordeel over de tekst geven en toelichten

Talige middelen

Beeldspraak en ironie

Beeldspraak en ironie

Overdrijving en spot

Nieuw in 2027 voor gl en tl: volgens de septembermededeling van het CvTE maak je Nederlands in de nieuwe lay-out. De stof en de opbouw blijven gelijk. Op de vakpagina van examenblad.nl staat een voorbeeldexamen (tekstboekje, opgavenboekje, uitwerkbijlage en correctievoorschrift). Maak dat één keer, dan schrik je op de examendag niet van de opmaak.

Je examendatum en de tijden vind je ook in het examenrooster vmbo-gl/tl, vmbo-kb en vmbo-bb.

Voorbeeld: het examen gl/tl van 2026

Het examen van het eerste tijdvak 2026 (vmbo-gl/tl) had vier teksten, 33 vragen over die teksten en een schrijfopdracht: een artikel van minstens 100 woorden. Je kon 48 punten halen, waarvan 13 voor de schrijfopdracht. Je ziet dus dat lezen veruit het grootste deel van je cijfer bepaalt. De N-term van dit examen was 0,7 (zie N-term 2026).

Welke vraagtypen krijg je?

In het examen vmbo-gl/tl van 2026 kwamen deze vraagtypen voor:

Vraagtype

Wat je doet

Waar je op let

Meerkeuze (A t/m D)

Je kiest het juiste antwoord

Streep eerst de antwoorden weg die zeker niet kloppen met de tekst

Open vraag

Je schrijft een kort antwoord, soms met een maximum aantal woorden

Houd je aan het maximum en gebruik je eigen woorden, tenzij om een citaat wordt gevraagd

Noteren of invullen

Je schrijft een woord, alineanummer of vraagnummer op

Noteer precies wat gevraagd wordt, niet meer

Citeren

Je schrijft letterlijk een of meer zinnen uit de tekst over

Geef het eerste en laatste woord als dat gevraagd wordt, en neem precies het juiste aantal zinnen

Juist of onjuist (tabel)

Je kruist per bewering aan of die klopt met de tekst

Alleen wat in de tekst staat telt, niet wat je zelf weet

Schrijfopdracht

Je schrijft een korte tekst met verplichte inhoudspunten

Vink de inhoudspunten af en tel je woorden

Tekstverbanden en signaalwoorden

De syllabus noemt zeven verbanden die je moet herkennen: oorzaak-gevolg, doel-middel, algemene uitspraak-voorbeeld, tegenstelling, opsomming, voorwaarde en argumenten-conclusie. Je moet een tekst "in betekenisvolle eenheden" kunnen indelen en de relaties daartussen benoemen. Signaalwoorden helpen je daarbij:

Verband

Signaalwoorden

Voorbeeld

Oorzaak-gevolg

doordat, daardoor, omdat, het gevolg is, dus

Doordat hij elke dag doucht, wordt zijn huid droog.

Doel-middel

om ... te, zodat, met behulp van, door middel van

Om energie te besparen, zet ze de verwarming lager.

Algemene uitspraak-voorbeeld

bijvoorbeeld, zo, zoals, een voorbeeld hiervan

Veel jongeren slapen te weinig. Zo gaat Sam elke nacht na één uur slapen.

Tegenstelling

maar, echter, toch, daarentegen, aan de andere kant

Gamen is ontspannend, maar te veel gamen kost slaap.

Opsomming

ten eerste, ook, verder, daarnaast, bovendien, tot slot

Daarnaast is de app gratis.

Voorwaarde

als, mits, tenzij, alleen als, op voorwaarde dat

Je mag mee, als je je huiswerk af hebt.

Argumenten-conclusie

dus, daarom, kortom, concluderend, hieruit blijkt

Het is goedkoper en gezonder. Kortom: neem de fiets.

Let op: niet elk verband heeft een signaalwoord. Vind je er geen, zet er dan zelf een tussen de twee zinnen of alinea's en kijk of de zin dan nog logisch is. Past "daardoor"? Dan is het oorzaak-gevolg.

Het schrijfdoel en de leesstrategie

Schrijfdoel. De syllabus noemt zes doelen van een schrijver: informatie verstrekken, overtuigen, een mening geven, tot handelen aanzetten, amuseren en gevoelens oproepen of uitdrukken. Een reclametekst wil je meestal tot handelen aanzetten, een nieuwsartikel wil vooral informeren.

Leesstrategie. Je hoeft niet elke tekst op dezelfde manier te lezen. De syllabus onderscheidt drie manieren:

  • Globaal lezen: snel de titel, tussenkopjes, inleiding en slot lezen om te weten waar de tekst over gaat.

  • Zoekend lezen: gericht zoeken naar het stukje dat je nodig hebt, bijvoorbeeld bij een vraag over alinea 4.

  • Intensief lezen: een stuk zin voor zin lezen, bijvoorbeeld bij een vraag over een verband of de hoofdgedachte.

Stappenplan: zo lees je een examentekst

  1. Lees eerst de titel, de inleiding en het slot. Zo weet je meteen het onderwerp en vaak ook de hoofdgedachte.

  2. Lees de eerste zin van elke alinea. Daar staat meestal de kern van die alinea.

  3. Lees de vraag goed. Onderstreep het alineanummer en het vraagwoord: waarom, wat, welk verband?

  4. Zoek het stukje tekst op waar de vraag over gaat en lees dat intensief, ook de zin ervoor en erna.

  5. Let op signaalwoorden in en rond dat stukje.

  6. Beantwoord de vraag vanuit de tekst, niet vanuit wat je zelf vindt of weet.

  7. Controleer je antwoord: past het bij de vraag, heb je het gevraagde aantal antwoorden gegeven en zit je onder het maximum aantal woorden?

Veelgemaakte fouten

Fout

Zo voorkom je het

Meer antwoorden geven dan gevraagd

Volgens de veelgestelde vragen op examenblad.nl tellen alleen de eerste antwoorden, tot het gevraagde aantal. Een extra goed antwoord achteraan levert dus niets op.

Antwoorden vanuit je eigen mening

Zoek altijd het bewijs in de tekst. De syllabus vraagt ook bij een oordeel om "aanwijsbare tekstgegevens".

Over het maximum aantal woorden gaan

Tel je woorden bij open vragen en schrap wat niet nodig is.

Onderwerp en hoofdgedachte door elkaar halen

Het onderwerp is waar de tekst over gaat (een paar woorden). De hoofdgedachte is wat de schrijver erover zegt (een hele zin).

Te lang blijven hangen bij één vraag

Zet een streepje en ga door. Kom er aan het eind op terug.

Geen tijd meer voor de schrijfopdracht

Houd bij vmbo-gl/tl minstens 20 minuten over voor de schrijfopdracht. Die is veel punten waard.

Oefenen met oude examens

Oude examens zijn gratis en de beste oefening, omdat je dan precies de vragen van het CvTE ziet. Hoe je ze slim gebruikt, lees je op examen oefenen.

Leerweg

Oude examens op examenblad.nl

Let op

Gl en tl

2026, 2025, 2024, 2023, 2022

Per tijdvak met opgaven, bijlage, uitwerkbijlage, correctievoorschrift en omzettingstabel

Kb

2024, 2023, 2022, 2021, 2019

Alleen het eerste tijdvak is online gezet. Oefen ook digitaal in de oefenomgeving van Facet

Bb

2024 en eerdere jaren via de jaarkeuze op die pagina

Alleen het eerste tijdvak is online gezet. Oefen ook digitaal in de oefenomgeving van Facet

Tip: kijk na met het correctievoorschrift en zoek bij elke fout uit welk vraagtype of verband je miste. Na drie examens zie je je eigen patroon. Wil je weten wat je score als cijfer betekent? Gebruik de cijfertool en kijk op welk cijfer moet ik halen wat je nodig hebt.

Meer over de stof en je examendatum vind je op de vakpagina Nederlands vmbo en op de vmbo-pagina. Bij MyTutor oefen je met examenvragen per onderwerp, voor al je vmbo-vakken samen eenmalig 24,95.

Veelgestelde vragen

Wat wordt er getoetst bij het examen Nederlands vmbo?

Vooral leesvaardigheid: het onderwerp, de hoofdgedachte, verbanden in de tekst en het doel van de schrijver. Schrijfvaardigheid hoort volgens de syllabus ook bij het centraal examen. In het vmbo-gl/tl-examen van 2026 was dat een schrijfopdracht van 13 van de 48 punten.

Wanneer is het examen Nederlands vmbo 2027?

Voor gl en tl op vrijdag 14 mei 2027 van 13.30 tot 15.30 uur. Kb en bb maken Nederlands digitaal op een dag die de school kiest, tussen 1 april en 23 juli 2027.

Welke tekstverbanden moet ik kennen?

Zeven: oorzaak-gevolg, doel-middel, algemene uitspraak-voorbeeld, tegenstelling, opsomming, voorwaarde en argumenten-conclusie.

Wat gebeurt er als ik meer antwoorden geef dan gevraagd?

Dan tellen alleen de eerste antwoorden, tot het gevraagde aantal. Geef dus precies zoveel antwoorden als de vraag vraagt.

Waar vind ik oude examens Nederlands vmbo?

Gratis op examenblad.nl, per jaar en per leerweg. Voor kb en bb oefen je daarnaast in de oefenomgeving van Facet, omdat je examen digitaal is.

Bronnen

Geschreven door de MyTutor-redactie (Sophie en Jhanna). Laatst bijgewerkt: november 2026.

Het laatste examennieuws

Het laatste examennieuws